Çocuklarda baş dönmesi, ailelerin sıklıkla endişelendiği ve birçok farklı nedenden kaynaklanabilen yaygın bir şikayettir. Tıp dilinde “vertigo” veya “dizziness” olarak adlandırılan bu durum, çocuğun denge hissinde bozulma, etrafın dönüyor gibi hissetme veya sersemlik şeklinde kendini gösterebilir. Çocuklar yaşadıkları deneyimi yetişkinler kadar net ifade edemediklerinden, baş dönmesi belirtilerinin doğru tanımlanması önemlidir.

Doğru tedavi yöntemi baş dönmesinin altta yatan nedenine göre belirlenir. Bazı durumlarda basit önlemler yeterli olurken, ciddi nedenlere bağlı baş dönmelerinde kapsamlı tıbbi değerlendirme gerekebilir.

Çocuklarda Baş Dönmesi Nedir?

Çocuklarda baş dönmesi, denge sisteminin çeşitli nedenlerle etkilenmesi sonucu ortaya çıkan bir belirtidir. Çocuklar bu durumu farklı şekillerde ifade edebilir ve yaşa göre şikayetlerin tanımlanması değişkenlik gösterir.

Çocuklarda baş dönmesi belirtileri:

• Etrafın veya kendisinin döndüğünü hissetme
• Dengesiz yürüme veya sık düşme
• Ayakta durmakta zorlanma
• Bulantı ve kusma
• Solukluk ve terleme
• Hareket etmekten kaçınma
• Gözlerde istemsiz hareketler (nistagmus)
• Baş ağrısı eşliğinde sersemlik
• Oyun sırasında aniden durma veya oturma isteği

Yaşa göre baş dönmesi ifadeleri:

3 yaş çocuklarda baş dönmesi

Bu yaş grubundaki çocuklar baş dönmesini sözel olarak ifade edemeyebilir. Huzursuzluk, ağlama, tutunma ihtiyacı, yürümek istememe veya aniden yere oturma şeklinde belirtiler görülebilir.

4 yaş çocuklarda baş dönmesi

Çocuklar “başım ağrıyor” veya “karnım bulanıyor” gibi ifadeler kullanabilir. Baş dönmesini tanımlamakta güçlük çekseler de dengesizlik belirgin olabilir.

6 yaş çocuklarda baş dönmesi neden olur

Bu yaş grubunda çocuklar “her şey dönüyor” veya “düşecek gibi oluyorum” gibi daha net ifadeler kullanabilir.

7 yaş çocuklarda baş dönmesi

Okul çağı çocukları baş dönmesini daha iyi tanımlayabilir ve tetikleyici faktörleri fark edebilir.

12 yaş çocuklarda baş dönmesi neden olur

Ergenlik öncesi dönemde hormonal değişimler, büyüme atakları ve migren gibi faktörler baş dönmesine katkıda bulunabilir.

Çocuklarda Baş Dönmesi Nedenleri

Çocuklarda baş dönmesi nedenleri, yetişkinlere göre farklılık gösterebilir ve genellikle iyi huylu nedenlere bağlıdır. Ancak altta yatan ciddi durumların da ekarte edilmesi gerekir.

Çocuklarda baş dönmesi nedenleri:

• Benign paroksismal vertigo (çocukluk çağı iyi huylu baş dönmesi)
• Vestibüler nörit
• Labirentit
• Meniere hastalığı (çocuklarda nadir)
• Orta kulak enfeksiyonunun iç kulağa yayılması
• Migren ilişkili baş dönmesi (vestibüler migren)
• Epileptik nöbetler
• Beyin tümörleri (nadir)
• Kafa travması sonrası
• Düşük kan şekeri (hipoglisemi)
• Anemi (kansızlık)
• Dehidratasyon (susuzluk)
• Enfeksiyonlar
• İlaç yan etkileri
• Kan basıncı değişimleri
• Anksiyete ve panik ataklar
• Hiperventilasyon
• Okul fobisi ilişkili somatizasyon

İç Kulak Problemleri

İç kulak problemleri, çocuklarda baş dönmesinin önemli nedenlerinden biridir. İç kulakta yer alan vestibüler sistem vücudun denge merkezidir ve bu sistemin etkilenmesi baş dönmesine yol açar.

Çocuklarda görülen iç kulak kaynaklı baş dönmesi nedenleri:

Benign Paroksismal Vertigo (BPV)

Çocukluk çağının en sık görülen baş dönmesi nedenidir. Ani başlangıçlı, kısa süreli (saniyeler-dakikalar) ve tekrarlayan ataklarla karakterizedir. Çocuk ataklar arasında tamamen normaldir. Migren ile ilişkili olabilir ve genellikle yaşla birlikte kendiliğinden düzelir.

Vestibüler Nörit

Denge sinirinin viral enfeksiyon sonrası iltihaplanmasıdır. Şiddetli baş dönmesi, bulantı ve kusma ile seyreder. Genellikle üst solunum yolu enfeksiyonu sonrası görülür. İyileşme birkaç hafta sürebilir.

Labirentit

İç kulağın hem işitme hem denge bölümünü etkileyen enfeksiyondur. Baş dönmesine işitme kaybı ve kulak çınlaması eşlik eder. Orta kulak enfeksiyonunun komplikasyonu olarak gelişebilir.

BPPV (Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo)

Yetişkinlerde sık görülmesine rağmen çocuklarda nadirdir. Baş pozisyonu değişikliklerinde kısa süreli şiddetli baş dönmesi yaşanır. Kafa travması sonrası görülebilir.

İç kulak kaynaklı baş dönmelerinde işitme fonksiyonlarının da değerlendirilmesi önemlidir. Bir odyolog tarafından yapılan vestibüler testler ve işitme testleri, baş dönmesinin iç kulak kaynaklı olup olmadığını belirlemede kritik rol oynar.

Düşük Kan Şekeri

Düşük kan şekeri (hipoglisemi), çocuklarda baş dönmesinin sık rastlanan nedenlerinden biridir. Beyin enerji kaynağı olarak glikozu kullandığından, kan şekerindeki düşüşler hızla nörolojik belirtilere yol açar.

Çocuklarda hipoglisemiye bağlı baş dönmesi nedenleri

• Uzun süre aç kalma
• Öğün atlama, özellikle kahvaltı
• Yoğun fiziksel aktivite sonrası
• Yetersiz veya dengesiz beslenme
• Diyabet tedavisinde insülin dozaj hataları
• Baş dönmesi ve sersemlik
• Titreme ve terleme
• Solukluk
• Halsizlik ve güçsüzlük
• Konsantrasyon güçlüğü
• Açlık hissi
• Çarpıntı
• İleri vakalarda bilinç bulanıklığı

Susuzluk ve Dehidratasyon

Susuzluk (dehidratasyon), çocuklarda baş dönmesinin yaygın ve önlenebilir nedenlerindendir. Çocuklar yetişkinlere göre dehidratasyona daha hızlı girerler ve susuzluk hissini her zaman fark edemezler.

Dehidratasyona bağlı baş dönmesi nedenleri:

• Yetersiz sıvı alımı
• Sıcak havalarda aşırı terleme
• Ateşli hastalıklar
• İshal ve kusma
• Yoğun fiziksel aktivite
• Kafeinli içecek tüketimi
• Baş dönmesi, özellikle ayağa kalkınca
• Ağız kuruluğu
• Koyu renkli ve az miktarda idrar
• Yorgunluk ve halsizlik
• Baş ağrısı
• Göz çukurlarında çökme (ileri vakalarda)

Enfeksiyonlar

Enfeksiyonlar, çocuklarda baş dönmesinin sık görülen nedenlerindendir. Özellikle kulak ve üst solunum yolu enfeksiyonları denge sistemini doğrudan veya dolaylı olarak etkileyebilir.

Baş dönmesine neden olan enfeksiyonlar

Orta kulak enfeksiyonu (Otitis media)

En sık görülen nedendir. Orta kulaktaki sıvı birikimi ve iltihap vestibüler sistemi etkileyebilir. Kulak ağrısı, ateş ve işitme azalması eşlik eder. Tedavi edilmezse labirentite ilerleyebilir.

Üst solunum yolu enfeksiyonları

Soğuk algınlığı ve grip sonrası östaki tüpü disfonksiyonu gelişebilir. Burun tıkanıklığı ve baş dönmesi birlikte görülebilir. Vestibüler nörit bu enfeksiyonların komplikasyonu olabilir.

Menenjit

Beyin zarlarının enfeksiyonudur ve acil müdahale gerektirir. Şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, ateş ve baş dönmesi görülür. Nadir ancak ciddi bir nedendir.

Viral enfeksiyonlar

Kabakulak, kızamık ve suçiçeği gibi viral hastalıklar iç kulağı etkileyebilir. İşitme kaybı ve baş dönmesi ile sonuçlanabilir.

Enfeksiyona bağlı baş dönmelerinde, özellikle orta kulak enfeksiyonu öyküsü varsa, işitme değerlendirmesi yapılmalıdır. Odyologlar, enfeksiyonun işitme ve denge fonksiyonları üzerindeki etkisini belirleyerek tedavi sürecine katkı sağlar.

Çocuklarda Baş Dönmesi Ne Zaman Tehlikeli?

Çocuklarda baş dönmesi ne zaman tehlikeli sorusu, ailelerin en çok merak ettiği konulardan biridir. Baş dönmesinin çoğu nedeni iyi huylu olmakla birlikte, bazı uyarı işaretleri acil değerlendirme gerektirir.

Çocuklarda baş dönmesi ne zaman tehlikeli – acil müdahale gerektiren durumlar:

• Şiddetli ve ani başlayan baş ağrısı
• Bilinç değişikliği veya konfüzyon
• Konuşma bozukluğu
• Görme problemleri (çift görme, bulanık görme)
• Yüz veya uzuvlarda güçsüzlük veya uyuşukluk
• Yürüme bozukluğu ve koordinasyon kaybı
• Nöbet geçirme
• Yüksek ateş (39°C üzeri)
• Şiddetli boyun sertliği
• Kulaktan akıntı
• Şiddetli kusma
• Kafa travması sonrası baş dönmesi
• Bilinç kaybı öyküsü
• Kulaktan veya burundan kan veya berrak sıvı gelmesi
• Giderek artan baş ağrısı
• Ani ve kalıcı işitme kaybı
• Gözlerde belirgin istemsiz hareketler
• Baş dönmesinin giderek kötüleşmesi
• Günlük aktiviteleri yapamama
• Kilo kaybı veya iştahsızlık
• Tekrarlayan ve açıklanamayan baş dönmesi atakları

Çocuklarda Baş Dönmesine Ne İyi Gelir?

Çocuklarda baş dönmesine ne iyi gelir sorusu, hem atak anında hem de uzun vadeli yönetim için önemli bilgiler içerir. Tedavi yaklaşımı altta yatan nedene göre şekillenir.

Çocuklarda baş dönmesine ne iyi gelir – atak anında yapılması gerekenler:

• Çocuğu güvenli bir yere yatırın veya oturtun
• Başını sabit tutmasını sağlayın
• Ani baş hareketlerinden kaçının
• Göz kapatmanın rahatlatıp rahatlatmadığını deneyin
• Sessiz ve loş bir ortam sağlayın
• Sıkı giysiler varsa gevşetin
• Panik yapmadan sakin olun
• Az miktarda su veya seyreltilmiş meyve suyu verin
• Hipoglisemi şüphesinde şekerli içecek önerin
• Bulantı geçene kadar katı gıdadan kaçının
• Dehidratasyon belirtileri varsa oral rehidratasyon solüsyonu kullanın
• Soğuk kompres (alın veya ense)
• Derin ve yavaş nefes alma egzersizleri
• Dikkat dağıtıcı aktiviteler (müzik, hikaye)
• Ebeveyn teması ve güven verme
• Uzun vadeli yönetim önerileri:

Çocuklarda baş dönmesi tekrarlıyorsa veya günlük yaşamı etkiliyorsa kapsamlı değerlendirme gerekir. İç kulak kaynaklı baş dönmelerinde bir odyolog tarafından vestibüler testler yapılması, tanı ve tedavi sürecine önemli katkı sağlar.

Çocuklarda Baş Dönmesi İçin Hangi Doktora Gidilmeli?

Çocuklarda baş dönmesi için başvurulacak branş, şikayetlerin özelliklerine göre değişebilir. İlk değerlendirme genellikle çocuk doktoru (pediatrist) tarafından yapılır.

• Pediatri (Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları)
• Kulak Burun Boğaz (KBB)
• Çocuk Nörolojisi
• Çocuk Kardiyolojisi

Baş dönmesine işitme kaybı veya kulak şikayetleri eşlik ediyorsa, bir odyolog tarafından kapsamlı işitme ve denge değerlendirmesi yapılması önerilir. Odyologlar, vestibüler testler (VNG, VEMP, kalori testi) ile denge sisteminin fonksiyonunu değerlendirir ve iç kulak kaynaklı baş dönmelerinin tanısına katkıda bulunur. Ayrıca vestibüler rehabilitasyon programları ile denge bozukluklarının tedavisinde aktif rol alır.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuklarda Baş Dönmesi Neden Olur?

Çocuklarda baş dönmesi birçok farklı nedenden kaynaklanabilir. En sık görülen nedenler arasında iyi huylu çocukluk çağı vertigosu, migren ilişkili baş dönmesi, orta kulak enfeksiyonları, düşük kan şekeri, dehidratasyon ve anemi yer alır. Ayrıca uzun süre aç kalma, yetersiz uyku, stres ve anksiyete de baş dönmesine yol açabilir. Çoğu durumda neden iyi huyludur ve basit önlemlerle düzelir. Ancak tekrarlayan veya şiddetli baş dönmelerinde altta yatan nedenin belirlenmesi için tıbbi değerlendirme gerekir.

Çocuklarda Baş Dönmesi İçin Hangi Doktora Gidilir?

Çocuklarda baş dönmesi için ilk başvurulacak branş çocuk doktorudur (pediatrist). Pediatrist genel değerlendirme yaparak gerekli tetkikleri ister ve uygun branşa yönlendirir. Kulak şikayetleri veya işitme problemi eşlik ediyorsa KBB uzmanı ve odyolog değerlendirmesi önerilir. Şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu veya nöbet gibi belirtiler varsa çocuk nöroloğu muayenesi gerekebilir. Bayılma veya çarpıntı eşlik ediyorsa çocuk kardiyoloğu da değerlendirme yapabilir.

Baş Dönmesi Neyin Belirtisi Olabilir?

Baş dönmesi birçok farklı durumun belirtisi olabilir. İç kulak hastalıkları (vestibüler nörit, labirentit, BPPV), migren, orta kulak enfeksiyonu, anemi, düşük kan şekeri, dehidratasyon ve tansiyon değişiklikleri en sık nedenlerdir. Ayrıca anksiyete, panik atak ve stres de baş dönmesine yol açabilir. Nadir durumlarda beyin tümörleri, epilepsi veya kalp ritim bozuklukları da baş dönmesi ile kendini gösterebilir. Bu nedenle tekrarlayan veya şiddetli baş dönmelerinde kapsamlı tıbbi değerlendirme önemlidir.

Çocuklarda Baş Dönmesi Hangi Vitamin Eksikliğidir?

Çocuklarda baş dönmesine yol açabilen vitamin ve mineral eksiklikleri arasında en sık demir eksikliği (anemi) yer alır. Demir eksikliği anemisi beyne yeterli oksijen taşınmasını engelleyerek baş dönmesine neden olur. B12 vitamini eksikliği de sinir sistemi fonksiyonlarını etkileyerek baş dönmesi ve denge bozukluğuna yol açabilir. D vitamini eksikliği bazı araştırmalarda vestibüler fonksiyon bozukluğu ile ilişkilendirilmiştir. Folat (B9) eksikliği de anemi yaparak baş dönmesine katkıda bulunabilir. Eksiklik şüphesinde kan tahlili ile değerlendirme yapılmalıdır.

Not: Bu yazının geliştirilmesinde Nova Blog Yayın Kurulu katkı sağlamıştır. Blog içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır. Blog içeriğinde tedavi edici sağlık hizmeti ile ilgili bilgiler içeren ögelere yer verilmemiştir. Tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurunuz.